Wat is een energiemanagementsysteem (HEMS)? Wat het doet, de soorten en wat het kost

Een energiemanagementsysteem (HEMS) is een kastje of een app die je zonnepanelen koppelt aan de apparaten die stroom gebruiken of opslaan. Het meet, voorspelt en beslist welk apparaat wanneer stroom krijgt, zodat je meer van je eigen zonnestroom zelf gebruikt.^VZ Er zijn drie soorten: in de meterkast, als los kastje of als app van je energieleverancier.^VEH

Wat is een HEMS?

HEMS staat voor home energy management system. In het Nederlands: een energiemanagementsysteem voor thuis. Soms heet het kortweg EMS, of energiemanager. Het is geen apparaat dat zelf stroom maakt of opslaat. Het is de regelaar tussen de apparaten die dat wel doen.

Denk aan een verkeersregelaar op een kruispunt. Je zonnepanelen leveren stroom. Je thuisbatterij, je warmtepomp, je laadpaal en je wasmachine willen die stroom hebben. Zonder regelaar pakt elk apparaat wat het nodig heeft, op het moment dat het zelf kiest. Met een regelaar krijgt het apparaat voorrang dat er op dat moment het meest mee doet.

Een vaste definitie die we op deze site gebruiken: een HEMS is een systeem dat de opwek, het verbruik en de opslag van stroom in één huis meet en de grote verbruikers daarop stuurt. Een app die alleen je verbruik laat zien, is dus geen HEMS. Die meet wel, maar stuurt niet.

Wat het doet: meten, voorspellen, sturen

De Duitse consumentenorganisatie Verbraucherzentrale beschrijft het werk van een HEMS in drie stappen.^VZ

1. Meten. Het systeem ziet wat je panelen opwekken en wat je huis op dat moment verbruikt. Vaak leest het daarvoor de slimme meter uit.
2. Voorspellen. Het schat in hoeveel zon er komt, bijvoorbeeld met de weersverwachting, en wanneer je huis veel stroom vraagt.
3. Sturen. Het bepaalt wanneer de thuisbatterij laadt en wanneer apparaten als de laadpaal, de warmtepomp of een slimme wasmachine stroom krijgen.

Het systeem zit volgens de Verbraucherzentrale meestal in de meterkast en je bedient het met een app of een website.^VZ Dat geldt voor de eerste soort. De andere twee soorten werken anders, zie hieronder.

Waarom het na 2027 meer uitmaakt

Tot en met 2026 streep je stroom die je teruglevert weg tegen stroom die je afneemt. Dat is salderen. Het stopt op 1 januari 2027.^{Rijksoverheid} Daarna krijg je voor teruggeleverde stroom een vergoeding, en die is tot 2030 minstens de helft van het kale leveringstarief.^{Rijksoverheid} Stroom die je zelf gebruikt, kost geen energiebelasting en geen kosten van de leverancier.^{Rijksoverheid}

Daarmee verandert de vraag. Tot nu toe maakte het weinig uit wanneer je stroom gebruikte. Na 2027 is stroom die je op het moment van opwek zelf gebruikt veel meer waard dan stroom die je teruglevert. Hoeveel meer, rekenen we voor in wat levert een HEMS op. Vereniging Eigen Huis noemt het einde van het salderen ook als reden voor een proef met 25 leden, die twee jaar lang systemen van vijf leveranciers testen.^VEH

De drie soorten, met prijs

Vereniging Eigen Huis telt tientallen aanbieders en deelt hun systemen in drie soorten in.^VEH

De Verbraucherzentrale ziet in Duitsland een vergelijkbaar beeld: enkele honderden euro, met panelen, batterij, warmtepomp, laadpaal en apparaten erbij al snel meer dan €1.000, en bij sommige aanbieders een bedrag per maand voor de cloud.^VZ Vaak zit een HEMS ook in het pakket bij nieuwe panelen of een thuisbatterij.

Let bij de gratis app op één ding. Vereniging Eigen Huis zegt het zo: stap je over naar een andere leverancier, dan ben je ook je slimme sturing kwijt.^VEH Meer daarover in een HEMS met een dynamisch contract.

Heb je een HEMS nodig?

Niet altijd. Een HEMS heeft pas werk als er iets te sturen valt. Kijk naar wat je hebt.

• Alleen zonnepanelen. Je kunt was en vaat op de zon zetten met de timer van de machine. Dat brengt je zelfverbruik volgens Milieu Centraal van ongeveer 30 naar ongeveer 35%.^MC Daar heb je geen HEMS voor nodig.
• Zonnepanelen en één groot apparaat. Een thuisbatterij, laadpaal of warmtepomp heeft vaak zelf al een stand voor zonnestroom. Dan stuurt dat apparaat zichzelf.
• Zonnepanelen en twee of meer grote apparaten. Hier gaat een HEMS iets doen. Apparaten met elk een eigen app werken elkaar soms tegen, zag Vereniging Eigen Huis. Een auto en een batterij laden dan tegelijk op de zon en vragen samen meer dan je panelen leveren.^VEH

HomeWizard, dat zelf meet- en stuurproducten maakt, schat dat eenvoudige sturing goed genoeg is voor ongeveer 80% van de huishoudens.^HomeWizard Een complete set met veel panelen, een warmtepomp, een laadpaal en een grote batterij komt volgens hetzelfde bedrijf al snel op €20.000 of meer.^HomeWizard Een HEMS is dus vooral iets voor huizen die al ver zijn met elektrisch.

De kanttekening van Milieu Centraal

Milieu Centraal noemt twee nadelen. In de praktijk stuurt een HEMS vaak maar één apparaat op zonnestroom. En het is duur.^MC Het eerste nadeel komt doordat apparaten verschillende talen spreken. Een HEMS kan alleen sturen wat het verstaat.

Daar wordt aan gewerkt. ElaadNL koos vijf standaardtalen: OpenADR voor signalen van buiten, en EEBus, Matter, OCPP en S2 voor apparaten in huis. Een HEMS hoort ze alle vijf te spreken, een apparaat één van de vier in huis. Nieuwe apparaten horen dat vanaf 2027 te doen; na 2030 is het de norm.^ElaadNL Tot die tijd vraag je voor je koopt welke van jouw apparaten een systeem echt kan sturen. Hoe je dat doet, staat in open of gesloten, en wat er met je data gebeurt.

In Vlaanderen zet het neutrale overzicht maakjemeterslim.be systemen naast elkaar. Om erop te komen moet een systeem minstens één apparaat kunnen sturen.^VEKA In Nederland bestaat zo'n overzicht nog niet.

Verder lezen

Welke apparaten het meest opleveren en in welke volgorde je ze stuurt: zonnepanelen, batterij, warmtepomp en laadpaal samen sturen. Het overzicht van deze gids: wat een HEMS doet.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen een HEMS en een energiemonitor?

Een energiemonitor laat zien wat je verbruikt. Een HEMS stuurt ook: het zet apparaten aan of uit, of laadt de batterij op het moment dat er zonnestroom over is.^VZ

Wat kost een energiemanagementsysteem?

In de meterkast enkele honderden tot €1.000, als los kastje ongeveer €10 per maand, en als app van je leverancier gratis.^VEH

Heb ik een HEMS nodig met alleen zonnepanelen?

Meestal niet. Was en vaat zet je ook met de timer op de zon. Een HEMS gaat iets opleveren vanaf twee grote verbruikers.^MC

Werkt een HEMS met elk merk?

Nog niet. Vanaf 2027 horen nieuwe apparaten een van de standaardtalen te spreken die ElaadNL koos.^ElaadNL

Wat doet een energiemanagementsysteem precies?

Het meet je opwek en verbruik, voorspelt de zonnestroom en beslist welk apparaat wanneer stroom krijgt. Zo gebruik je meer van je eigen zonnestroom zelf.