Zonnepanelen, batterij, warmtepomp en laadpaal samen sturen: wie krijgt de zonnestroom?

Zonder sturing gebruik je ongeveer 30% van je zonnestroom zelf. Met een warmtepomp met voorraadvat wordt dat 40 tot 50%, met een elektrische auto die op de zon laadt ongeveer 50%, en met een thuisbatterij ongeveer 60%.^MC Heb je meer dan één van die apparaten, dan beslist de volgorde hoeveel je overhoudt. Die volgorde regelt een energiemanagementsysteem.^VEH

Het uitgangspunt: 30%

Zonnepanelen wekken het meest op rond het middaguur. Veel huishoudens gebruiken dan weinig stroom. Daarom gaat het grootste deel naar het net. Milieu Centraal rekent met ongeveer 30% zelfverbruik als je niets stuurt.^MC Tien panelen wekken samen zo'n 3.800 kWh per jaar op.^MC Bij 30% gebruik je daarvan dus ongeveer 1.140 kWh zelf (eigen som).

Elk apparaat dat je naar de middag verschuift, haalt dat percentage omhoog. Hieronder per apparaat wat Milieu Centraal opgeeft, en wat een HEMS eraan toevoegt.

Per apparaat

Twee dingen vallen op. Ten eerste kan elk apparaat zichzelf al redelijk op de zon zetten, met een timer, een tijdklok of een eigen stand. Ten tweede gelden de percentages per apparaat. Ze tellen niet zomaar op.

Wasmachine en vaatwasser

Zet ze met de uitgestelde start op het middaguur. Start ze niet tegelijk: in het eerste half uur nemen ze de meeste stroom, omdat ze dan water opwarmen.^MC Dat levert weinig op, maar het kost ook niets.

Warmtepomp

Een volledig elektrische warmtepomp met een voorraadvat kan het water opwarmen met zonnestroom, ook met een gewone tijdklok.^MC Het voorraadvat werkt als een warmtebatterij: de warmte van overdag gebruik je 's avonds onder de douche. Een warmtepomp die je huis verwarmt, draait vooral in de winter, als er weinig zon is. Die winst zit dus vooral in warm water.

Elektrische auto

Laden zodra de zon schijnt, brengt je zelfverbruik volgens Milieu Centraal naar ongeveer 50%.^MC De auto moet dan wel overdag thuis staan. Werk je buiten de deur, dan is dat vooral in het weekend. Of je auto ook stroom terug kan leveren aan je huis, is een ander onderwerp; daarover gaat dit artikel niet.

Thuisbatterij

Een thuisbatterij slaat overschot op voor de avond. Een gemiddelde thuisbatterij heeft ongeveer 6 kWh opslag, een kleine 2 kWh, een grote 20 kWh.^MC Met een batterij gaat je zelfverbruik naar ongeveer 60%.^MC Er is geen rijkssubsidie voor.^MC

Elektrische boiler

Heb je een elektrische boiler of close-in boiler, dan kun je die met een timer of slimme sturing ook op de zon zetten.^MC Een aparte zonnestroomboiler kost rond €3.000 en daar krijg je geen subsidie voor.^MC

En de panelen zelf

Ook de ligging van je panelen telt. Panelen op het oosten en westen wekken verspreid over de dag op, in plaats van vooral rond het middaguur. Volgens Milieu Centraal levert dat 3 tot 6% meer zelfverbruik op.^MC Leg je nieuwe panelen, dan is dat een keuze om mee te nemen.

Waarom de volgorde telt

Heb je een auto én een batterij, dan willen ze allebei de zonnestroom. Vereniging Eigen Huis beschrijft wat er dan misgaat: elk apparaat heeft zijn eigen app, ze praten niet met elkaar en laden tegelijk. Samen vragen ze meer dan je panelen leveren, dus koop je toch stroom in.^VEH

Een HEMS lost dat op met voorrang. Het laat bijvoorbeeld eerst de auto laden en daarna pas de batterij.^VEH Welke volgorde slim is, hangt af van je huis. Een paar vuistregels die we uit de cijfers hierboven halen:

1. Eerst wat niet kan wachten. Een auto die om vijf uur weg moet, gaat voor een batterij die tot de avond kan vullen.
2. Dan wat warmte opslaat. Een voorraadvat houdt warmte uren vast en kost geen extra opslag.
3. Dan de batterij. Die vangt op wat overblijft en geeft het 's avonds terug.
4. Was en vaat ertussen. Die zijn klein en kun je met de timer zelf plannen.

Dit is een redeneerlijn, geen meting. Of het in jouw huis klopt, hangt af van wanneer je auto thuis is en hoe groot je batterij is.

Kan een HEMS al je apparaten sturen?

Niet altijd. Milieu Centraal waarschuwt dat een HEMS in de praktijk vaak maar één apparaat op zonnestroom stuurt.^MC Dat komt doordat apparaten verschillende talen spreken. ElaadNL koos daarom vier standaardtalen voor apparaten in huis: EEBus, Matter, OCPP voor laadpalen, en S2. Een apparaat hoeft er één te spreken; een HEMS hoort ze alle vier te verstaan, plus OpenADR voor signalen van buiten. Nieuwe apparaten horen dat vanaf 2027 te doen.^ElaadNL

Tot die tijd geldt: vraag per apparaat hoe het HEMS het aanstuurt. Soms gaat dat via de cloud van de fabrikant, soms via een kabel, soms helemaal niet. Werkt de koppeling via een eigen taal van één merk, dan zit je aan dat merk vast. Hoe je dat toetst, lees je in open of gesloten, en wat er met je data gebeurt.

En wat levert het op?

De Verbraucherzentrale zegt het kort: of een HEMS loont, hangt af van hoeveel verbruik je naar de uren met veel zon kunt schuiven.^VZ Wij rekenden het voor met de cijfers van Milieu Centraal in wat levert een HEMS op. Het overzicht van deze gids staat op apparaten samen sturen.

Veelgestelde vragen

Welk apparaat levert het meeste zelfverbruik op?

Een thuisbatterij: van ongeveer 30 naar ongeveer 60%. Daarna de elektrische auto, met ongeveer 50%.^MC

Kan ik de percentages optellen?

Nee. Ze gelden per apparaat. Stroom die de auto krijgt, gaat niet meer naar de batterij.

Wat gebeurt er zonder HEMS als ik een auto en een batterij heb?

Ze kunnen tegelijk laden en samen meer vragen dan je panelen leveren, zodat je stroom inkoopt.^VEH

Kan mijn warmtepomp op zonnestroom draaien?

Een volledig elektrische warmtepomp met voorraadvat wel, ook met een gewone tijdklok.^MC

In welke volgorde laat een HEMS je apparaten laden?

Dat hangt af van je huis. Een HEMS geeft voorrang, bijvoorbeeld eerst de auto en daarna pas de batterij, zodat ze niet om dezelfde zonnestroom vechten.